Kedinizin yün battaniyeyi emip çiğnediğini ya da köpeğinizin taş, çorap ve plastik parçalarını yuttuğunu fark ettiyseniz, bu davranışın bir adı var: pika. Kedi ve köpeklerde pika sendromu, hayvanın besin değeri olmayan maddeleri ısrarla çiğnemesi ve yutması durumudur. Yavruların çevreyi ağızlarıyla keşfetmesi doğaldır; pika ise bu davranışın süreklilik kazanması ve yutmayla sonuçlanmasıdır. Zararsız bir tuhaflık gibi görünse de ciddi sağlık sorunlarına yol açabildiği için hafife alınmamalıdır.
Pika Sendromu Nedir?
Pika, yenilebilir olmayan nesnelere yönelik iştah olarak tanımlanır. Kedilerde en sık hedef alınan maddeler yünlü kumaşlar, ip, lastik toka, plastik poşet, kâğıt ve saksı toprağıdır. Köpeklerde ise taş, çakıl, çorap, iç çamaşırı, oyuncak parçaları, ağaç dalları ve toprak öne çıkar. Bazı hayvanlar tek bir malzemeye takılırken bazıları buldukları her şeyi yutma eğilimi gösterir.
Çim yemek çoğu kedi ve köpekte görülen yaygın bir davranıştır ve tek başına pika sayılmaz. Dışkı yeme davranışı da ayrı bir adla anılır, ancak nedenleri ve ele alınışı bakımından pikayla benzerlikler taşır.
Pika Neden Olur?
Pikanın tek bir nedeni yoktur; tıbbi ve davranışsal etkenler çoğu zaman iç içedir.
Tıbbi Nedenler
- Beslenme eksiklikleri ya da dengesiz mama
- Kansızlık
- Sindirim sistemi hastalıkları ve emilim bozuklukları
- Bağırsak parazitleri
- İştahı artıran hormonal ve metabolik hastalıklar
- Diş ve ağız sorunları
- İştah artışına yol açabilen bazı ilaçlar
Davranışsal ve Çevresel Nedenler
- Can sıkıntısı, yetersiz oyun ve egzersiz
- Kaygı, stres ve uzun süre yalnız kalma
- Annesinden erken ayrılma; özellikle kedilerde kumaş emme davranışıyla ilişkilendirilir
- İlgi çekme: sahibin tepkisi davranışı farkında olmadan pekiştirebilir
- Taşınma, eve yeni bir hayvan ya da bebek gelmesi gibi değişiklikler
Bazı ırklarda yatkınlığın daha fazla olduğu bildirilmektedir. Siyam ve Burma gibi doğu kökenli kedi ırklarında yün emme davranışına, bazı av köpeği ırklarında ise nesne yutma eğilimine daha sık rastlandığı belirtilir.
Belirtileri Nelerdir?
En açık işaret, hayvanı yenmeyen bir şeyi çiğnerken ya da yutarken görmektir. Bunun dışında şu belirtiler de pikayı düşündürebilir:
- Kusma, öğürme ya da ishal
- Kabızlık, ıkınma, dışkıda yabancı parçalar
- İştahsızlık ve halsizlik
- Karın bölgesinde hassasiyet
- Aşırı salya, ağız kokusu, kırık dişler
- Kemirilmiş eşyalar, eksilen çoraplar ya da oyuncak parçaları
Pika Hangi Riskleri Taşır?
Yutulan nesneler mide ya da bağırsakta tıkanmaya yol açabilir; bu durum acil müdahale ve kimi zaman ameliyat gerektirir. İp, iplik, kurdele gibi uzun ve ince cisimler özellikle kediler için tehlikelidir, çünkü bağırsakları büzerek ciddi hasar verebilir. Sert nesneler dişleri kırabilir, sivri parçalar sindirim kanalını yaralayabilir. Pil, bozuk para, ilaç, temizlik maddesi bulaşmış bezler ve bazı ev bitkileri zehirlenme nedeni olabilir. Küçük parçalar boğulma riski de taşır.
Hayvanınızın ağzından ya da arkasından sarkan bir ip görürseniz kesinlikle çekmeyin; doğrudan veterinere götürün.
Tanı ve Tedavi Süreci
Pikanın altında yatan nedeni yalnızca veteriner hekim belirleyebilir. Muayenede beslenme düzeni, davranışın ne zaman başladığı ve hangi nesnelerin yutulduğu sorulur. Gerekli görülürse kan ve dışkı tahlilleri ile görüntüleme yapılır. Tıbbi bir neden bulunursa tedavi ona yöneliktir. Davranışsal kaynaklı durumlarda çevre düzenlemesi ve davranış çalışması önerilir; bazı olgularda veteriner hekim ilaç desteğini de değerlendirebilir. Kendi başınıza ilaç ya da takviye vermeyin.
Evde Alınabilecek Önlemler
- Erişimi kısıtlayın. Çorap, toka, ip, poşet gibi hedef nesneleri kapalı dolaplarda saklayın; çöp kovalarını kapaklı seçin.
- Güvenli alternatif sunun. Dayanıklı çiğneme oyuncakları, kedi otu ve kedi çimi çiğneme ihtiyacını yönlendirmeye yardımcı olur.
- Zihinsel uyarımı artırın. Mama bulmacaları, koklama oyunları ve kısa eğitim seansları can sıkıntısını azaltır.
- Egzersizi düzenli hâle getirin. Köpekler için günlük yürüyüş, kediler için oltalı oyuncaklarla oyun saatleri planlayın.
- Beslenmeyi gözden geçirin. Yaşa ve türe uygun, dengeli bir mama kullanın; öğün düzenini veterinerinizle konuşun.
- Cezalandırmayın. Bağırmak ya da kovalamak kaygıyı artırır ve davranışı gizli yapmaya iter. Bunun yerine dikkatini başka yöne çekin ve doğru davranışı ödüllendirin.
- Köpeklerde bırak komutunu çalışın. Yürüyüşlerde yerden bir şey alma alışkanlığı için çok işe yarar.
Kum yiyen kedilerde kum türünü değiştirmek ve kabı gözlemlemek gerekebilir; kap bakımı için kedi kumu nasıl temizlenir yazısından yararlanabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Pika kendiliğinden geçer mi?
Yavrularda büyümeyle birlikte azalabilir, ancak yetişkinlerde süren davranış genellikle müdahale gerektirir. Beklemek yerine veterinere danışmak daha güvenlidir.
Hayvanım yabancı bir cisim yuttu, ne yapmalıyım?
Kendiniz kusturmaya çalışmayın. Ne yuttuğunu ve ne zaman yuttuğunu not ederek vakit kaybetmeden veteriner hekime başvurun.
Pika yalnızca beslenme eksikliğinden mi kaynaklanır?
Hayır. Beslenme eksikliği olası nedenlerden yalnızca biridir; stres, can sıkıntısı ve çeşitli hastalıklar da aynı davranışa yol açabilir.
