DALI Nedir?

Ofislerde, alışveriş merkezlerinde ve otellerde ışıkların gün ışığına göre kendiliğinden kısılması ya da tek bir panelden farklı senaryolara geçilmesi çoğu zaman aynı teknolojiye dayanır. DALI ne demek diye soranlar için kısa yanıt şudur: DALI, İngilizce “Digital Addressable Lighting Interface” ifadesinin kısaltmasıdır ve Türkçeye dijital adreslenebilir aydınlatma arayüzü olarak çevrilebilir. Aydınlatma armatürlerinin tek tek ya da gruplar halinde dijital komutlarla kontrol edilmesini sağlayan, uluslararası standartla tanımlanmış bir haberleşme protokolüdür.

DALI Aydınlatma Otomasyonu Nedir?

Geleneksel tesisatta bir anahtar, bağlı olduğu hattaki bütün lambaları birlikte açıp kapatır. Hangi lambanın hangi anahtara bağlı olacağı kablolama sırasında belirlenir ve sonradan değiştirmek zahmetlidir. DALI aydınlatma otomasyonu nedir sorusunun özü burada yatar: Bu sistemde her armatürün kendine ait bir dijital adresi vardır. Armatürlerin hangi grupta yer alacağı ve hangi komuta nasıl tepki vereceği kablolamayla değil yazılımla tanımlanır. Böylece mekanın kullanımı değiştiğinde duvarı kırmadan yeni bir düzen kurulabilir.

Protokol üreticiden bağımsızdır. Standarda uygun üretilen sürücü, sensör ve kumanda birimleri farklı markalardan olsa da aynı hatta birlikte çalışabilir.

DALI ile Aydınlatma Otomasyonu Nasıl Yapılır?

Bir DALI sisteminin kurulumu genel olarak şu adımlardan oluşur:

Projelendirme: Hangi alanların birlikte, hangilerinin ayrı kontrol edileceği ve hangi sensörlerin kullanılacağı belirlenir.
Kablolama: Armatürlere besleme hattının yanında iki damarlı bir kontrol hattı çekilir. Bu hat bütün cihazları birbirine bağlar.
Güç kaynağı ve kontrol cihazı: Kontrol hattını besleyen bir DALI güç kaynağı ile komutları gönderen bir kontrol ünitesi ya da ağ geçidi yerleştirilir.
Adresleme: Devreye alma yazılımı hattaki cihazları tarar ve her birine bir adres verir. Uygulamada DALI balast adresleme olarak anılan bu işlem sırasında armatürler sırayla yakılıp söndürülerek fiziksel konumlarıyla eşleştirilir.
Grup ve senaryo tanımı: Armatürler gruplara atanır, toplantı, sunum ya da temizlik gibi senaryolar için ışık seviyeleri kaydedilir.
Test: Butonlar, hareket ve gün ışığı sensörleri ile zaman programları denenir.

Elektrik tesisatı ve devreye alma işlemleri mutlaka yetkili elektrik teknik elemanları tarafından, yürürlükteki yönetmeliklere uygun biçimde yapılmalıdır.

DALI Sistem Özellikleri

Adreslenebilirlik: Standart bir DALI hattında 64 adede kadar cihaz ayrı ayrı adreslenebilir. Daha büyük tesislerde birden fazla hat ağ geçitleriyle birleştirilir.
Grup ve senaryo: Bir hatta 16 grup ve 16 senaryo tanımlanabilir; bir armatür aynı anda birden fazla gruba üye olabilir.
Kutupsuz iki telli hat: Kontrol hattında artı eksi ayrımı yoktur; bu da montaj hatalarını azaltır.
Esnek topoloji: Hat, yıldız ya da karma biçimde kablolama yapılabilir; halka biçiminde bağlantı önerilmez.
Çift yönlü haberleşme: Sürücüler yalnızca komut almaz, lamba arızası ya da çalışma durumu gibi bilgileri de geri bildirir.
Dim özelliği: DALI dim işlemi dijital komutla yapılır; ışık seviyesi göze doğal gelen bir eğriyle kademesiz ayarlanabilir.
Bina otomasyonuyla uyum: Ağ geçitleri üzerinden bina yönetim sistemlerine ve PLC tabanlı kontrol sistemlerine bağlanabilir.

Protokolün güncel sürümü, sensör ve buton gibi giriş cihazlarını da standart kapsamına alır ve sertifikalı ürünler arasında uyumluluğu güçlendirir. Hat uzunluğu ve kablo kesiti gibi tasarım sınırları için üretici belgelerine ve ilgili standarda bakılmalıdır.

DALI Sistemi Nasıl Çalışır?

Sistemde komutu veren bir kontrol cihazı ile komutu uygulayan sürücüler bulunur. Kontrol cihazı, iki telli hat üzerinden dijital bir mesaj gönderir. Mesajın içinde kime gönderildiği ve ne yapılması gerektiği yer alır. Hedef tek bir adres, bir grup ya da hattaki bütün cihazlar olabilir.

Örneğin bir toplantı odasında kullanıcı “sunum” butonuna bastığında kontrol cihazı ilgili senaryo komutunu yayınlar. Perdeye yakın armatürler kendilerine kayıtlı düşük seviyeye iner, masa üstündekiler orta seviyede kalır. Her sürücü kendi senaryo değerini hafızasında tuttuğu için tek bir komut yeterlidir. Gün ışığı sensörü bulunan mekanlarda ise sensörün ölçtüğü değere göre pencere kenarındaki armatürler kısılır ve enerji tasarrufu sağlanır.

Kontrol hattı ile besleme hattı birbirinden ayrıdır. Bu nedenle armatürlerin hangi sigortadan beslendiği, hangi grupta kontrol edileceğini belirlemez. Koruma elemanlarıyla ilgili temel bilgiler için otomatik sigorta nedir yazısına bakabilirsiniz.

DALI Hangi Tür Aydınlatma Cihazlarıyla Çalışır?

Bir armatürün DALI ile çalışabilmesi için içindeki sürücünün ya da balastın bu protokolü desteklemesi gerekir. Uyumlu cihaz türleri şöyle sıralanabilir:

LED sürücüler ve LED armatürler
Floresan lambalar için elektronik balastlar
Deşarj lambaları için elektronik balastlar
Düşük gerilim halojen lambalar için elektronik trafolar
Renk sıcaklığı ayarlanabilen ve renkli armatürler
Kendi kendini test edebilen acil aydınlatma armatürleri
Röle modülleri ve analog sürücüler için dönüştürücüler

DALI desteği olmayan mevcut bir armatür, sürücüsü uyumlu bir modelle değiştirilerek ya da bir röle modülü üzerinden açma kapama biçiminde sisteme dahil edilebilir.

Sık Sorulan Sorular

DALI ile klasik dim sistemleri arasındaki fark nedir?

Analog dim sistemlerinde aynı hatta bağlı bütün armatürler birlikte kısılır ve geri bildirim alınmaz. DALI’de her armatür ayrı adreslenir, gruplar yazılımla değişir ve arıza bilgisi okunabilir.

DALI kablosu için özel bir kablo gerekir mi?

Protokol özel bir veri kablosu şart koşmaz; kontrol hattı çoğu zaman besleme kablosuyla aynı kanal içinde taşınabilir. Kesit ve uzunluk sınırları için üretici belgelerine uyulmalıdır.