1. Haberler
  2. Endüstri
  3. Şalter Nedir?

Şalter Nedir?

Şalter Nedir?
Görsel: https://stocksnap.io/photo/solar-building-EPYDFKPLZJ
Paylaş

Bu Yazıyı Paylaş

veya linki kopyala

Evde elektrik kesildiğinde ilk baktığımız yer sigorta kutusudur; fabrikalarda, sitelerde ve iş yerlerinde ise aynı görevi çok daha büyük akımlarda şalterler üstlenir. Kısaca şalter, bir elektrik devresini elle ya da otomatik olarak açıp kapatmaya yarayan ve çoğu türüyle devreyi aşırı akıma, kısa devreye karşı koruyan anahtarlama cihazıdır. Şalter ne demek, nasıl çalışır ve kolunun ortada kalması ne anlama gelir; bu yazıda hepsini sade bir dille açıklıyoruz.

Şalter Ne Demek?

Sözcük Almancadaki anahtar anlamına gelen kelimeden dilimize geçmiştir. Günlük kullanımda ana elektrik anahtarı için kullanılır. Teknik dilde ise yük altında, yani devreden akım geçerken güvenle açma kapama yapabilen cihazları tanımlar. Sıradan bir lamba anahtarından farkı, çok daha yüksek akımları kesebilmesi ve kesme sırasında oluşan elektrik arkını söndürecek biçimde tasarlanmış olmasıdır.

Şalter Nasıl Çalışır?

Bir şalterin içinde sabit ve hareketli kontaklar bulunur. Kol açık konuma getirildiğinde kontaklar birbirine değer ve akım geçer; kapatıldığında kontaklar ayrılır ve devre kesilir. Koruma özelliği olan şalterlerde buna ek olarak hatayı algılayan bir açtırma düzeneği yer alır:

  • Termik koruma: Devreden uzun süre anma değerinin üzerinde akım geçerse, iki farklı metalden oluşan şerit ısınıp bükülür ve mekanizmayı tetikler. Aşırı yüklenmeye karşı korur.
  • Manyetik koruma: Kısa devrede akım bir anda çok yükselir. Bobinin oluşturduğu manyetik alan mekanizmayı anında tetikler ve devre çok kısa sürede açılır.
  • Elektronik koruma: Gelişmiş modellerde akım, elektronik bir birim tarafından ölçülür ve açma değerleri ayarlanabilir.

Kontaklar ayrılırken aralarında ark oluşur. Ark söndürme hücreleri bu arkı bölüp soğutarak söndürür; böylece kontaklar ve çevresi zarar görmez.

Şalter Açık Kapalı Konumları

Şalter açık kapalı ifadeleri sıkça karıştırılır. Gövde üzerindeki işaretler yol göstericidir: I veya ON yazısı devrenin enerjili olduğunu, yani akımın geçtiğini; O veya OFF yazısı ise devrenin kesildiğini gösterir. Halk arasında şalteri açmak elektriği vermek anlamında kullanılırken, teknik dilde devreyi açmak akımı kesmek demektir. Karışıklığı önlemek için her zaman cihaz üzerindeki işarete bakmak gerekir.

Şalter Trip Konumu Ne Anlama Gelir?

Kompakt şalterlerde kol üç konumda durabilir. Şalter trip konumu, kolun açık ile kapalı arasında ortada kalmasıdır ve şalterin bir arıza nedeniyle kendiliğinden attığını gösterir. Bu durumda kol doğrudan yukarı kaldırılamaz; önce tam kapalı konuma indirilerek mekanizma kurulur, sonra yeniden açık konuma getirilir. Ancak arızanın nedeni bulunmadan şalteri tekrar tekrar kaldırmak tehlikelidir. Evlerde benzer durumun nedenlerini sigorta neden atar yazımızda anlattık.

Şalter Ne İşe Yarar?

  • Devreyi açıp kapatır: Bakım, onarım ya da acil durumlarda tesisatın enerjisini keser.
  • Aşırı yükten korur: Kabloların taşıyabileceğinden fazla akım çekildiğinde devreyi keserek ısınmayı ve yangın riskini önler.
  • Kısa devreden korur: Faz ile nötrün ya da iki fazın birbirine değmesi durumunda devreyi hemen açar.
  • Kaçak akıma karşı korur: Kaçak akım koruma şalterleri, akımın toprağa ya da insan vücudu üzerinden kaçtığını algılayıp devreyi keser.
  • Motorları korur: Motor koruma şalterleri elektrik motorlarını aşırı akım ve faz kesilmesine karşı güvenceye alır.

Başlıca Şalter Türleri

  • Kompakt (termik manyetik) şalterler
  • Açık tip (havalı) şalterler
  • Kaçak akım koruma şalterleri
  • Motor koruma şalterleri
  • Pako ve kollu şalterler
  • Yük ayırıcılar

Güneş enerjisi sistemlerinde doğru akım tarafı için özel üretilmiş şalterler kullanılır. Bu sistemlerin diğer bileşenleri hakkında solar inverter nedir yazımızdan bilgi alabilirsiniz.

Şalter Parçaları Nelerdir?

  • Gövde: Isıya ve darbeye dayanıklı yalıtkan malzemeden üretilen dış kılıf.
  • Kumanda kolu: Şalterin elle açılıp kapatılmasını sağlar ve konumu gösterir.
  • Sabit ve hareketli kontaklar: Akımın geçtiği, açma sırasında birbirinden ayrılan iletken parçalar.
  • Ark söndürme hücresi: Kontaklar ayrılırken oluşan arkı söndüren metal plakalı bölüm.
  • Açtırma ünitesi: Termik, manyetik veya elektronik olarak hatayı algılayan bölüm.
  • Mekanizma: Yaylar yardımıyla kontakların hızlı açılıp kapanmasını sağlayan düzenek.
  • Bağlantı terminalleri: Giriş ve çıkış kablolarının ya da baraların bağlandığı uçlar.
  • Test butonu: Açtırma mekanizmasının çalışıp çalışmadığını denemeye yarar.

Güvenlik Uyarıları

Şalter seçimi; anma akımı, kısa devre kesme kapasitesi, kutup sayısı ve kullanım yerine göre yapılır ve bu hesap uzmanlık gerektirir. Pano içine müdahale, şalter değişimi ve arıza tespiti yalnızca yetkili elektrikçiler tarafından yapılmalıdır. Sürekli atan bir şalteri daha büyük akımlı olanla değiştirmek sorunu çözmez; kabloların aşırı ısınmasına ve yangına yol açabilir.

Sık Sorulan Sorular

Şalter ile sigorta aynı şey mi?

İkisi de devreyi korur, ancak aynı değildir. Evlerdeki otomatik sigortalar küçük akımlar için tasarlanmış minyatür devre kesicilerdir. Şalter terimi genellikle daha yüksek akımlı ve ana dağıtımda kullanılan cihazlar için kullanılır.

Şalter neden kendiliğinden atar?

En sık nedenler aşırı yük, kısa devre, kaçak akım ve gevşek bağlantılardan kaynaklanan ısınmadır. Sorun tekrarlıyorsa bir elektrikçiye baktırmak gerekir.

Kaçak akım şalteri ne sıklıkla test edilmeli?

Üreticiler genellikle test butonuna düzenli aralıklarla basılmasını önerir. Butona basıldığında şalter atmıyorsa cihaz görevini yapmıyor olabilir ve kontrol ettirilmelidir.

Şalter Nedir?
Yorum Yap

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Giriş Yap

Hwaml ayrıcalıklarından yararlanmak için hemen giriş yapın veya hesap oluşturun, üstelik tamamen ücretsiz!