Forex denince akla ilk olarak döviz alım satımı gelir; oysa bugün aracı kurumların platformlarında dövizin yanında altın, petrol, borsa endeksleri ve hisse senetlerine dayalı sözleşmeler de yer alır. Forex’te işlem gören yatırım araçları birbirinden oldukça farklı dinamiklere sahiptir ve her birinin fiyatını hareket ettiren etkenler ayrıdır. Bu yazı, söz konusu araçları tanıtmak ve taşıdıkları riskleri açıkça ortaya koymak için hazırlanmıştır; herhangi bir ürünü önermez.
Forex Piyasasında Yatırım Aracı Ne Demek?
Forex piyasasında yapılan işlemlerin büyük bölümü, varlığın kendisini satın almak yerine fiyat hareketi üzerine yapılan sözleşmelerdir. Yani platformda petrol üzerine işlem açtığınızda varil varil petrol sahibi olmazsınız; fiyatın yükseleceği ya da düşeceği yönünde pozisyon alırsınız. Bu yapı, hem yükselen hem düşen piyasada işlem açmaya imkan verir.
İşlemler kaldıraçlı yapılır. Kaldıraç, yatırdığınız teminatın birkaç katı büyüklüğünde pozisyon açmanızı sağlar. Kazancı büyüttüğü kadar zararı da büyütür ve yatırılan paranın tamamının kaybedilmesine yol açabilir. Araçları tanımadan önce bu gerçeği bilmek gerekir. Piyasanın genel yapısını merak edenler forex güvenilir midir yazısına da göz atabilir.
Döviz Pariteleri
Piyasanın temelini pariteler, yani iki para biriminin birbirine oranı oluşturur. Bir paritede ilk yazılan para birimi baz, ikincisi karşıt para birimidir. Pariteler genellikle üç grupta incelenir:
- Majör pariteler: ABD doları ile euro, Japon yeni, İngiliz sterlini, İsviçre frangı gibi yoğun işlem gören para birimlerinin eşleşmeleridir. İşlem hacmi yüksek, alış-satış farkı genellikle dardır.
- Minör (çapraz) pariteler: İçinde ABD doları bulunmayan, euro, sterlin, yen gibi para birimlerinin kendi aralarındaki eşleşmeleridir.
- Egzotik pariteler: Gelişmekte olan ülke para birimlerinin majör bir para birimiyle eşleşmesidir. Türk lirası içeren pariteler bu gruptadır. Alış-satış farkı daha geniş, dalgalanma daha sert olabilir.
Pariteleri merkez bankalarının faiz kararları, enflasyon ve istihdam verileri, büyüme rakamları ve jeopolitik gelişmeler hareket ettirir.
Kıymetli Madenler
Altın ve gümüş, platformlarda en çok işlem gören madenlerdir; platin ve paladyum da bazı kurumlarda yer alır. Fiyatlar çoğunlukla ons başına ABD doları cinsinden gösterilir. Altın, belirsizlik dönemlerinde talep gören bir varlık olarak bilinse de fiyatı sabit değildir; dolar endeksi, reel faizler ve küresel risk iştahı ile birlikte sert hareket edebilir. Gümüş ise sanayide de kullanıldığı için ekonomik beklentilere daha duyarlıdır.
Enerji ve Tarım Emtiaları
Ham petrol türleri ve doğal gaz, enerji grubunun başlıca ürünleridir. Arz kararları, stok verileri, mevsim koşulları ve siyasi gerginlikler bu ürünlerin fiyatında ani değişimlere neden olabilir. Bazı aracı kurumlar buğday, mısır, kahve, şeker, pamuk gibi tarım ürünlerine dayalı sözleşmeler de sunar. Bu ürünlerde hava durumu ve hasat beklentileri belirleyicidir.
Emtia sözleşmelerinin bir kısmı vadeli kontratlara dayandığı için vade sonu ve taşıma maliyeti gibi ayrıntılar bulunur. İşlem açmadan önce ürünün sözleşme şartlarını okumak önemlidir.
Borsa Endeksleri
Endeks, bir borsadaki belirli hisse senetlerinin toplu performansını gösteren bir göstergedir. Platformlarda ABD, Avrupa ve Asya borsalarının önde gelen endekslerine dayalı sözleşmeler işlem görür. Endeks üzerine işlem yapan kişi, tek bir şirketin değil o ülke ya da sektördeki genel havanın yönü üzerine pozisyon alır. Şirket bilançoları, faiz beklentileri ve ekonomik veriler endeksleri etkiler. Endekslerin işlem saatleri bağlı oldukları borsalara göre değişir.
Hisse Senedi CFD’leri
Fark sözleşmesi anlamına gelen CFD, bir varlığın açılış ve kapanış fiyatı arasındaki farkın taraflar arasında ödenmesine dayanır. Hisse CFD’lerinde yatırımcı hissenin sahibi olmaz; genel kurulda oy hakkı gibi ortaklık hakları doğmaz. Kaldıraç nedeniyle, normal hisse alımına kıyasla zarar çok daha hızlı büyüyebilir.
Kripto Varlıklara Dayalı Ürünler
Bazı ülkelerdeki kurumlar kripto varlıklara dayalı sözleşmeler de sunar. Bu ürünlerin sunulup sunulamayacağı ülkeden ülkeye ve zamanla değişen düzenlemelere bağlıdır. Türkiye’deki güncel durum için Sermaye Piyasası Kurulu duyurularına bakılmalıdır. Kripto varlıklar çok yüksek oynaklığa sahiptir; kaldıraçla birleştiğinde risk daha da artar.
Araçlar Arasındaki Temel Farklar ve Riskler
Bir aracı değerlendirirken şu başlıklara bakılır:
- Likidite: Majör pariteler ve altın genellikle derin bir piyasaya sahiptir; egzotik pariteler ve bazı emtialarda işlem bulmak zorlaşabilir.
- Oynaklık: Fiyatın gün içinde ne kadar hareket ettiği, zarar olasılığının büyüklüğünü doğrudan etkiler.
- Maliyetler: Alış-satış farkı, komisyon ve pozisyonu ertesi güne taşıma maliyeti araçtan araca değişir.
- İşlem saatleri: Döviz hafta içi neredeyse kesintisiz işlem görürken endeks ve hisse sözleşmeleri borsa saatlerine bağlıdır.
- Kaldıraç oranı: Düzenleyici kurumlar ürün türüne göre farklı üst sınırlar belirleyebilir.
Kaldıraçlı işlemlerde bireysel yatırımcıların önemli bir bölümünün zarar ettiği, düzenleyici kurumların uyarılarında sıkça yer alır. Türkiye’de bu işlemler yalnızca SPK tarafından yetkilendirilmiş aracı kurumlar üzerinden yapılabilir. Bir kurumun yetkili olup olmadığı, SPK’nın ve Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği’nin internet sitelerinde yayımlanan yetkili kuruluş listelerinden kontrol edilebilir. Hesap açmadan önce deneme hesabıyla platformu tanımak ve forex’te sık yapılan hatalar hakkında bilgi edinmek faydalıdır.
Not: Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir. Kaldıraçlı işlemler herkese uygun olmayabilir.
Sık Sorulan Sorular
Forex’te yalnızca döviz mi alınıp satılır?
Hayır. Döviz paritelerinin yanında kıymetli madenler, enerji ve tarım emtiaları, borsa endeksleri ve hisse senetlerine dayalı fark sözleşmeleri de işlem görebilir. Sunulan ürünler kuruma ve ülkedeki düzenlemelere göre değişir.
Hangi yatırım aracı daha az risklidir?
Kaldıraçlı işlemlerde risksiz bir araç yoktur. Likiditesi yüksek ürünlerde maliyetler düşük olabilir, ancak bu zarar ihtimalini ortadan kaldırmaz.
CFD ile gerçek hisse almak arasındaki fark nedir?
CFD’de varlığın sahibi olunmaz, yalnızca fiyat farkı üzerinden kar ya da zarar oluşur. Ortaklık hakları doğmaz ve kaldıraç nedeniyle risk daha yüksektir.
