Forex denildiğinde akla ilk olarak döviz alım satımı gelir; ancak kaldıraçlı işlem platformlarında karşınıza çıkan araçlar bundan ibaret değildir. Forex ürünleri; döviz çiftlerinin yanında değerli madenleri, emtiaları, borsa endekslerini ve çeşitli fark sözleşmelerini de kapsar. Bu yazı, bu ürün gruplarının ne olduğunu ve hangi özellikleriyle birbirinden ayrıldığını tarafsız biçimde açıklamak için hazırlandı. Herhangi bir ürünü alıp satmanız yönünde bir öneri içermez; kaldıraçlı işlemlerin yüksek risk taşıdığını baştan belirtmek gerekir.
Forex Piyasasında Ürün Kavramı
Kaldıraçlı piyasalarda işlem gören araçların çoğu, dayanak varlığın kendisine sahip olmadan fiyat hareketine taraf olmanızı sağlayan sözleşmelerdir. Yani altın üzerine işlem açtığınızda fiziksel altın satın almazsınız; fiyatın yükseleceği ya da düşeceği yönünde pozisyon alırsınız. Piyasanın temel işleyişini öğrenmek isteyenler yeni başlayanlar için forex nedir yazısına göz atabilir.
Döviz Çiftleri (Pariteler)
Forex’in ana ürün grubu paritelerdir. Bir parite, iki para biriminin birbirine karşı değerini gösterir; ilk yazılan baz para birimi, ikincisi karşıt para birimidir. Pariteler genellikle üç başlıkta incelenir:
- Majör pariteler: İçinde ABD doları bulunan ve dünyada en çok işlem gören çiftlerdir. Avro, Japon yeni, İngiliz sterlini ve İsviçre frangı gibi para birimleriyle oluşturulur. İşlem hacmi yüksek olduğu için alış satış farkı görece dar olur.
- Minör (çapraz) pariteler: ABD doları içermeyen, gelişmiş ülke para birimlerinden oluşan çiftlerdir.
- Egzotik pariteler: Bir majör para birimi ile gelişmekte olan bir ülkenin para biriminden oluşur. Türk lirası içeren çiftler bu gruptadır. Likidite daha düşük, fiyat oynaklığı ve işlem maliyeti genellikle daha yüksektir.
Değerli Madenler
Altın ve gümüş, kaldıraçlı platformlarda en çok takip edilen madenlerdir; bazı kurumlarda platin ve paladyum da bulunur. Bu ürünler çoğunlukla ABD doları karşısında fiyatlanır. Faiz beklentileri, doların seyri ve küresel belirsizlikler maden fiyatlarını etkileyen başlıca etkenlerdir.
Enerji ve Tarım Emtiaları
Ham petrol ve doğal gaz enerji grubunu; buğday, mısır, kahve, şeker ve pamuk gibi ürünler tarım grubunu oluşturur. Emtia fiyatları arz ve talep dengesine, stok verilerine, hava koşullarına ve jeopolitik gelişmelere duyarlıdır. Bu nedenle fiyat hareketleri ani ve sert olabilir.
Borsa Endeksleri
Endeks ürünleri, bir borsadaki belirli hisse grubunun toplu performansını izler. Tek bir şirket yerine bir ülkenin ya da sektörün genel görünümüne dayalı işlem yapılmasını sağlar. Endekslerin işlem saatleri ilgili borsanın seansına bağlı olduğundan, döviz paritelerindeki gibi kesintisiz bir akış beklenmemelidir.
Hisse Senedi ve Diğer CFD’ler
Fark sözleşmesi anlamına gelen CFD, bir varlığın açılış ve kapanış fiyatı arasındaki farka dayanan sözleşmedir. Yabancı şirket hisseleri, borsa yatırım fonları ve tahviller üzerine CFD sunan kurumlar vardır. Burada hisseye sahip olunmadığı, dolayısıyla ortaklık haklarının doğmadığı unutulmamalıdır. Ürün yelpazesi kurumdan kuruma ve ülkenin düzenlemelerine göre değişir; hangi araçların sunulabildiği konusunda forexte işlem yapılabilen finansal ürünler yazısı ek bilgi verir.
Ürünleri Birbirinden Ayıran Özellikler
Her ürünün sözleşme koşulları farklıdır. Bir ürünü incelerken şu başlıklara bakılır:
- Spread: Alış ve satış fiyatı arasındaki fark, yani işlemin temel maliyeti.
- Kaldıraç oranı: Yatırılan teminatın kaç katı büyüklükte pozisyon açılabildiği. Türkiye’de azami oranlar düzenleyici kurum tarafından belirlenir; güncel sınırlar için Sermaye Piyasası Kurulu duyurularına bakılmalıdır.
- Lot büyüklüğü: Bir sözleşmenin temsil ettiği miktar.
- Taşıma maliyeti (swap): Pozisyon ertesi güne taşındığında oluşan faiz farkı.
- İşlem saatleri ve vade: Bazı ürünler vadeli sözleşmelere dayanır ve belirli tarihlerde yenilenir.
- Oynaklık: Fiyatın ne kadar hızlı ve sert değiştiği.
Riskler ve Yetkili Kurum Kontrolü
Kaldıraç, kazancı büyüttüğü gibi zararı da aynı ölçüde büyütür. Küçük bir fiyat hareketi, yatırılan teminatın tamamının kısa sürede kaybedilmesine yol açabilir. Düzenleyici kurumların yayımladığı veriler, bireysel yatırımcıların büyük bölümünün bu piyasada zarar ettiğini göstermektedir. Bu nedenle kaybetmeyi göze alamayacağınız parayla işlem yapmamak temel kuraldır.
Türkiye’de kaldıraçlı alım satım işlemleri yalnızca Sermaye Piyasası Kurulu’ndan yetki almış aracı kurumlar üzerinden yapılabilir. Bir kurumla çalışmadan önce SPK’nın resmî internet sitesindeki yetkili kuruluşlar listesinden ve Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği’nin üye listesinden kurumun adını kontrol edin. Yurt dışı merkezli, Türkiye’de yetkisi olmayan sitelerle işlem yapmak hem hukuki hem mali risk doğurur. Konunun yasal çerçevesi için forex yasal mı yazısını okuyabilirsiniz.
Not: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla yazılmıştır, yatırım tavsiyesi değildir. Karar vermeden önce lisanslı bir yatırım danışmanından görüş alınız.
Sık Sorulan Sorular
Forex’te en çok işlem gören ürün hangisidir?
Küresel ölçekte işlem hacminin büyük bölümü majör döviz paritelerinde gerçekleşir. Bununla birlikte hacmin yüksek olması bir ürünün daha az riskli olduğu anlamına gelmez.
CFD ile gerçek hisse almak arasındaki fark nedir?
CFD’de hisseye sahip olmazsınız; yalnızca fiyat farkına taraf olursunuz. Kaldıraç kullanıldığı için risk düzeyi de farklıdır.
Her aracı kurum aynı ürünleri sunar mı?
Hayır. Ürün listesi, spread ve sözleşme koşulları kurumdan kuruma değişir. Ayrıntılar kurumun yayımladığı ürün bilgi formlarında yer alır.
