Döviz piyasalarıyla ilgili bir metin okuyan herkes kısa sürede iki sözcükle karşılaşır: spread ve pip. Spreadler ve pipler, forex işlemlerinde fiyatın nasıl ölçüldüğünü ve bir işlemin yatırımcıya neye mal olduğunu anlatan en temel kavramlardır. Bu iki terimi bilmeden bir fiyat ekranını doğru yorumlamak mümkün değildir. Yazımızda kavramları örnek mantığıyla açıklıyor, hesaplama yöntemini gösteriyor ve gözden kaçan riskleri hatırlatıyoruz.
Pip Nedir?
Pip, bir döviz paritesindeki en küçük standart fiyat hareketini ifade eden ölçü birimidir. Paritelerin çoğu virgülden sonra dört basamakla kote edilir ve bu basamakların sonuncusundaki bir birimlik değişim bir pip sayılır. Yani fiyatın dördüncü ondalık basamağı bir artarsa parite bir pip yükselmiş olur.
Japon yeni içeren paritelerde durum biraz farklıdır. Bu pariteler genellikle iki ondalık basamakla gösterilir ve pip ikinci basamağa karşılık gelir. Günümüzde pek çok işlem platformu fiyatları bir basamak daha ayrıntılı gösterir; bu ek basamaktaki hareket pipin onda biri olup pipet ya da kesirli pip olarak adlandırılır.
Pip neden önemlidir? Çünkü kâr, zarar, zarar durdur seviyesi ve hedef fiyat gibi bütün ölçümler pip üzerinden konuşulur. Farklı paritelerdeki hareketleri ortak bir dille karşılaştırmayı sağlar.
Spread Nedir?
Bir paritenin ekranda her zaman iki fiyatı görünür: alış fiyatı ve satış fiyatı. Spread, bu iki fiyat arasındaki farktır ve pip cinsinden ifade edilir. Bir pozisyon açtığınızda işleme bu fark kadar geriden başlarsınız; dolayısıyla spread, işlemin en görünür maliyet kalemidir.
Aracı kurumlar gelirlerinin bir bölümünü bu farktan elde eder. Bazı hesap türlerinde spread çok dar tutulur, ancak buna ek olarak işlem başına ayrı bir komisyon alınır. Bu yüzden yalnızca spreade bakarak maliyet karşılaştırması yapmak yanıltıcı olabilir.
Sabit ve Değişken Spread Arasındaki Fark
- Sabit spread: Piyasa koşulları değişse de fark büyük ölçüde aynı kalır. Maliyeti önceden bilmek kolaydır, ancak genellikle değişken spreadin sakin zamanlardaki düzeyinden daha geniştir.
- Değişken spread: Piyasadaki alıcı ve satıcı yoğunluğuna göre daralır ya da genişler. Likiditenin yüksek olduğu saatlerde düşük olabilir; önemli veri açıklamalarında ve piyasanın sığ olduğu zamanlarda belirgin biçimde açılabilir.
Spreadi Etkileyen Etkenler
- Likidite: Çok işlem gören ana paritelerde fark genellikle dardır; az işlem gören egzotik paritelerde genişler.
- Oynaklık: Fiyatın hızlı hareket ettiği dönemlerde alış ve satış fiyatı birbirinden uzaklaşır.
- İşlem saati: Büyük finans merkezlerinin aynı anda açık olduğu saatlerde fark daralma eğilimindedir. Gece saatlerinde ve hafta açılışlarında genişleyebilir.
- Haber akışı: Faiz kararları ve istihdam verileri gibi açıklamalar kısa süreli ama sert genişlemelere yol açabilir.
Pip Değeri ve Spread Maliyeti Nasıl Hesaplanır?
Bir pipin parasal karşılığı, işlem büyüklüğüne bağlıdır. Forexte işlem büyüklüğü lot ile ifade edilir; standart lot, baz para biriminden yüz bin birimi temsil eder. Mini ve mikro lotlar bunun onda biri ve yüzde biridir.
Hesap mantığı şöyledir: Pip büyüklüğü ile pozisyon büyüklüğü çarpılır ve sonuç, paritenin ikinci sırasındaki para birimi cinsinden bulunur. Dört basamaklı bir paritede standart lot için bir pip, karşıt para biriminden on birime denk gelir. Hesabınız başka bir para birimindeyse bu tutar güncel kurdan çevrilir.
Spread maliyeti de aynı yolla bulunur: Pip cinsinden spread, bir pipin değeriyle çarpılır. Örneğin fark iki pip ise ve bir pip on birim ediyorsa, pozisyon açıldığı anda maliyet yirmi birim olur. Bu sayılar yalnızca mantığı göstermek içindir; gerçek değerler kuruma, pariteye ve ana göre değişir. İşlem adımlarını bütün olarak görmek isterseniz forexte nasıl işlem yapılır yazımız yardımcı olacaktır.
Kaldıraç ve Risk Boyutu
Forex işlemleri kaldıraçlıdır; yani yatırılan teminatın katları büyüklüğünde pozisyon açılabilir. Kaldıraç, pip başına kazancı büyüttüğü gibi kaybı da aynı oranda büyütür. Birkaç piplik ters hareket, yüksek kaldıraçla açılmış bir pozisyonda teminatın önemli bir kısmını götürebilir. Spread genişlemeleri de zarar durdur emirlerinin beklenenden farklı bir fiyattan gerçekleşmesine neden olabilir.
Kaldıraçlı işlemler herkes için uygun değildir ve yatırılan paranın tamamının kaybedilmesi mümkündür. Türkiye’de bu işlemler yalnızca Sermaye Piyasası Kurulu tarafından yetkilendirilmiş kurumlar aracılığıyla yapılabilir. Bir kurumla çalışmadan önce SPK’nın resmî internet sitesindeki yetkili kurumlar listesinden kontrol etmek gerekir. Konunun hukuki yönü için forex yasal mı başlıklı içeriğe bakabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; yatırım tavsiyesi değildir.
Sık Sorulan Sorular
Pip ile pipet arasındaki fark nedir?
Pipet, pipin onda biridir. Dört basamaklı paritelerde beşinci, yen paritelerinde üçüncü ondalık basamaktaki değişimi gösterir ve fiyatın daha hassas izlenmesini sağlar.
Düşük spread her zaman daha avantajlı mıdır?
Tek başına değil. Dar spread sunan hesaplarda ayrıca komisyon, taşıma maliyeti ya da başka ücretler bulunabilir. Toplam maliyeti görmek için bütün kalemler birlikte değerlendirilmelidir.
Spread gün içinde neden değişir?
Değişken spreadli hesaplarda fark, piyasadaki alıcı ve satıcı yoğunluğuna bağlıdır. Likidite azaldığında ya da önemli bir haber geldiğinde alış ve satış fiyatları birbirinden uzaklaşır.
