E-ticarete başlayan pek çok girişimci, ürün bulmaya ve mağazasını kurmaya odaklanırken önemli bir soruyu atlar: bu ürünü internetten satmak serbest mi? Fiziksel mağazada rahatlıkla satılan bazı ürünlerin çevrim içi satışı yasaktır, bazılarınınki ise özel izne bağlıdır. İnternetten satışı yasak ürünler konusunda bilgi sahibi olmamak; ilanın kaldırılmasından mağazanın kapatılmasına, idari para cezasından ceza davasına kadar uzanan sonuçlar doğurabilir. Bu yazıda Türkiye’deki genel çerçeveyi ana başlıklarıyla özetliyoruz.
İnternetten Satılması Yasak Olan Ürünler Nelerdir?
Yasaklar tek bir kanunda toplanmış değildir. Her ürün grubu kendi özel mevzuatıyla düzenlenir; buna pazaryerlerinin kendi kuralları da eklenir. Aşağıdaki kategoriler, yasaklı ürünler e ticaret listelerinde en sık karşılaşılan başlıklardır.
Tütün ürünleri ve alkollü içecekler
Sigara, puro, nargile tütünü gibi tütün ürünleri ile alkollü içeceklerin internet üzerinden tüketiciye satışı yasaktır. Elektronik sigara ve benzeri cihazlar ile bunların sıvılarına ilişkin de kısıtlamalar bulunur. Bu ürünlerin çevrim içi reklam ve tanıtımı da ayrıca sınırlandırılmıştır.
İlaçlar
Reçeteli ya da reçetesiz olması fark etmeksizin beşerî tıbbi ürünlerin, yani ilaçların internetten satışı yasaktır. İlaç yalnızca eczanelerde, eczacı denetiminde satılabilir. Zayıflama, cinsel performans ya da kas geliştirme vaadiyle satılan ve içeriği belirsiz ürünler hem yasa dışıdır hem de sağlık açısından ciddi risk taşır.
Bazı tıbbi cihazlar
Tıbbi cihazların bir bölümü internetten satılabilirken, kişiye özel uygulama ya da uzman ayarı gerektiren bazı ürünlerin çevrim içi satışı yasaklanmıştır. Numaralı gözlük camları, kontakt lensler ve işitme cihazları bu gruba verilen bilinen örneklerdir. Satışı serbest olan tıbbi cihazlarda da ürünün ilgili kayıt sisteminde yer alması gerekir.
Uyuşturucu ve uyarıcı maddeler
Uyuşturucu ve uyarıcı maddeler ile bunların üretiminde kullanılan maddelerin satışı her koşulda suçtur. Bunların kullanımını özendiren ürünler de aynı kapsamda değerlendirilir.
Silahlar, mühimmat ve patlayıcılar
Ateşli silahlar, mermiler, patlayıcı maddeler ve taşınması yasak bıçak ile benzeri aletler internetten satılamaz. Av tüfeği, kurusıkı tabanca ve havalı silah gibi ürünler de özel ruhsat ve satış kurallarına tabidir. Havai fişek ve benzeri piroteknik ürünler için de kısıtlamalar söz konusudur.
Taklit ve korsan ürünler
Tescilli bir markayı izinsiz taşıyan sahte ürünler ile telif hakkı ihlali içeren kitap, film, müzik ve yazılım kopyalarının satışı yasaktır. “Replika” ya da “muadil” adıyla sunulması sonucu değiştirmez; marka sahibinin şikâyetiyle hem hukuk hem ceza davası gündeme gelebilir.
Canlı hayvanlar ve korunan türler
Kedi ve köpek gibi ev hayvanlarının internet üzerinden satışına ilişkin hayvanları koruma mevzuatında yasak ve kısıtlamalar bulunur. Nesli tehlike altındaki türler, bunlardan elde edilen fildişi, kürk ve benzeri ürünler de uluslararası sözleşmeler gereği ticarete konu edilemez.
Kültür ve tabiat varlıkları
Tarihî eser niteliği taşıyan sikke, heykel, el yazması gibi kültür varlıklarının izinsiz alım satımı yasaktır. Antika adıyla ilan verilen her ürünün bu kapsama girip girmediği dikkatle değerlendirilmelidir.
Kaçak ve bandrolsüz ürünler
Gümrük işlemleri yapılmadan ülkeye sokulmuş ürünler, bandrolü ya da zorunlu kayıt işlemi bulunmayan elektronik cihazlar ve kayıt dışı akaryakıt gibi ürünlerin satışı kaçakçılık mevzuatına aykırıdır.
Resmî belgeler ve kişisel veriler
Kimlik, pasaport, diploma, ehliyet gibi resmî belgelerin sahteleri; başkalarına ait kişisel veriler, hesap bilgileri ve kart bilgileri satışa konu edilemez. Bu fiiller ayrıca sahtecilik ve kişisel verilerin hukuka aykırı ele geçirilmesi suçlarını oluşturur.
Şans oyunları ve bahis
Yetkili kurumlar dışında şans oyunu, bahis ve çekiliş düzenlemek ya da bunlara ait kupon ve hesap satmak yasaktır.
Güvenlik ve sağlık bakımından sakıncalı ürünler
Geri çağrılmış ya da güvensiz olduğu tespit edilmiş ürünler, son kullanma tarihi geçmiş gıdalar, izinsiz kozmetikler, onaysız takviye edici gıdalar, gizli dinleme ve izleme cihazları, sinyal kesiciler ile insan organ ve dokuları da satışı yasak ya da sıkı izne bağlı ürünler arasındadır.
İzne bağlı ürünler
Bazı ürünlerin satışı yasak değildir ama belirli koşullara bağlıdır. Gıda takviyeleri, kozmetikler, tohum ve fide, zirai ilaçlar, kimyasallar, ikinci el cep telefonları ve altın gibi kıymetli madenler bu gruptadır. Bu ürünleri satmadan önce ilgili bakanlık ya da kurumun kayıt, bildirim ve belge şartlarını öğrenmek gerekir.
Yasaklı Ürün Satmanın Cezaları
Yaptırımın türü ve ağırlığı, ihlal edilen mevzuata göre değişir. Tutarlar ve süreler her yıl güncellendiği ve somut olaya göre farklılaştığı için burada rakam vermiyoruz; genel çerçeve şöyledir:
- İdari para cezaları: Tütün, alkol, ilaç, tıbbi cihaz ve tüketici mevzuatına aykırı satışlarda ilgili kurumlar tarafından idari para cezası uygulanır. Ceza, ihlal sayısına ve tekrarına göre artabilir.
- Erişimin engellenmesi ve içeriğin kaldırılması: Yasaklı ürünün satıldığı sayfa ya da site hakkında erişim engeli kararı verilebilir.
- Ürünlere el konulması: Kaçak, taklit ya da güvensiz ürünlere el konulur, ürünler imha edilebilir.
- Hapis ve adli para cezası: Uyuşturucu madde ticareti, silah kaçakçılığı, marka hakkına tecavüz, kaçakçılık, sahtecilik ve kültür varlığı kaçakçılığı gibi fiiller suç oluşturur ve ceza yargılamasına konu olur.
- Tazminat sorumluluğu: Marka ve telif hakkı sahipleri ile zarara uğrayan tüketiciler tazminat talep edebilir.
- Platform yaptırımları: Pazaryerleri ilanı kaldırır, mağazayı askıya alır ya da kalıcı olarak kapatır; bekleyen ödemeler bloke edilebilir.
- Ticari itibar kaybı: Hukuki sürecin ötesinde, müşteri ve iş ortaklarının güveni zedelenir.
E-ticaret mevzuatı, aracı hizmet sağlayıcılara yani pazaryerlerine de hukuka aykırı içerikten haberdar olduklarında harekete geçme yükümlülüğü getirir. Bu nedenle platformlar çoğu zaman yasanın gerektirdiğinden daha geniş yasak listeleri uygular.
Satıcılar Nelere Dikkat Etmeli?
- Satışa başlamadan önce ürün kategorinizin tabi olduğu mevzuatı ve satış yaptığınız platformun yasaklı ürün listesini okuyun.
- Tedarikçinizden fatura, menşe ve uygunluk belgelerini isteyin; markalı ürünlerde yetkili satıcı zincirini doğrulayın.
- Yurt dışına satış yapıyorsanız hedef ülkenin yasaklarını da inceleyin. Konu hakkında uluslararası e-ticaret stratejileri ve ihracat belgesi yazılarımız yol gösterebilir.
- Emin olamadığınız durumlarda ilgili kurumdan yazılı görüş isteyin ya da bir avukata danışın.
Tüketiciler de şüpheli ilanlardan uzak durmalı; ayrıntılar için internetten alışverişte bilinçli tüketici rehberimize bakılabilir. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez; mevzuat değişebildiğinden güncel düzenlemeler ve uzman görüşü esas alınmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Gıda takviyesi internetten satılabilir mi?
Onay ve kayıt şartlarını taşıyan takviye edici gıdalar satılabilir; ancak hastalık tedavi ettiği yönünde beyanda bulunmak yasaktır. İlaç niteliğindeki ürünler ise internetten satılamaz.
Yasak olduğunu bilmeden satış yaptım, sorumlu olur muyum?
Mevzuatı bilmemek kural olarak sorumluluğu ortadan kaldırmaz. Durumu fark ettiğinizde satışı derhal durdurmanız ve bir hukukçudan destek almanız gerekir.
İkinci el ürün satışında da aynı yasaklar geçerli mi?
Evet. Bir ürünün ikinci el olması yasağı ortadan kaldırmaz. Ayrıca bazı ikinci el ürünlerin ticari satışı için özel belge ve yenileme şartları aranabilir.
