Nitelikli iş gücünü, yatırımcıları ve bilim insanlarını ülkeye çekmek isteyen pek çok devlet, bu kişilere özel çalışma ve ikamet statüleri tanır. Türkiye’de bu amaçla oluşturulan statünün adı Turkuaz Kart’tır. Standart çalışma izninden farklı olarak belirli niteliklere sahip yabancılara yönelik olan bu belge, sahibine ve ailesine geniş haklar sağlar. Aşağıda Turkuaz Kart’ın ne olduğunu, kimlerin alabileceğini ve başvurunun nasıl yapıldığını genel hatlarıyla bulabilirsiniz.
Turkuaz Kart Nedir?
Turkuaz kart nedir sorusunun en kısa cevabı şudur: Yabancılara Türkiye’de süresiz çalışma hakkı, eşine ve bakmakla yükümlü olduğu çocuklarına ise ikamet hakkı veren özel bir belgedir. Hukuki dayanağı Uluslararası İşgücü Kanunu ve bu kanuna bağlı olarak çıkarılan yönetmeliktir. Başvuruları değerlendiren kurum Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığıdır.
Turkuaz Kart’ın temel mantığı, ülke ekonomisine, bilimine, teknolojisine ya da tanıtımına katkı sağlayabilecek yabancıların Türkiye’de çalışmasını kolaylaştırmaktır. Belgenin öne çıkan özellikleri şunlardır:
- Süresiz çalışma hakkı: Kart, belirli bir geçiş döneminin ardından süresiz hâle gelir. Geçiş döneminde kart sahibinin faaliyetleri izlenir ve değerlendirme olumluysa kayıt kaldırılır.
- Aile bireylerine ikamet: Kart sahibinin eşine ve bakmakla yükümlü olduğu çocuklarına, Turkuaz Kart sahibi yakını olduklarını gösteren ve ikamet izni yerine geçen bir belge verilir.
- Geniş haklar: Kart sahipleri, mevzuatta sayılan istisnalar dışında süresiz çalışma izninin sağladığı haklardan yararlanır. Seçme ve seçilme, kamu görevine girme gibi yalnızca vatandaşlara tanınan haklar ise kapsam dışındadır.
Kısacası Turkuaz Kart ne işe yarar diye sorulduğunda cevap; çalışma izni yenileme yükünü ortadan kaldırması, aileye ikamet güvencesi sağlaması ve Türkiye’de uzun vadeli bir yaşam planı kurmayı kolaylaştırmasıdır.
Turkuaz Kart Kimlere Verilir?
Turkuaz Kart herkesin başvurup alabileceği bir belge değildir; nitelikli yabancılar hedeflenir. Mevzuatta başvuranların değerlendirilmesinde eğitim düzeyi, mesleki deneyim, bilim ve teknolojiye katkı, Türkiye’deki faaliyetin ya da yatırımın ülke ekonomisine ve istihdama etkisi gibi ölçütler dikkate alınır. Genel olarak şu gruplar kapsamda değerlendirilir:
- Nitelikli iş gücü: Eğitimi, mesleki deneyimi ve uzmanlığıyla öne çıkan çalışanlar.
- Nitelikli yatırımcılar: Yatırım tutarı, ihracat düzeyi ya da sağladığı istihdamla ekonomiye katkı sunan kişiler.
- Bilim insanları ve araştırmacılar: Ülke çıkarları açısından stratejik kabul edilen alanlarda uluslararası düzeyde çalışmaları bulunanlar.
- Kültür, sanat ve spor alanında başarılı kişiler: Uluslararası düzeyde tanınan başarılara sahip olanlar.
- Türkiye’nin tanıtımına katkı sağlayanlar: Ülkenin ya da kültürünün uluslararası alanda tanınmasına katkıda bulunan kişiler.
Değerlendirme, uluslararası kabul görmüş ölçütlere dayanan bir puanlama anlayışıyla yapılır. Hangi niteliğin nasıl değerlendirildiği, aranan asgari şartlar ve yatırım ya da istihdama ilişkin eşikler mevzuatla belirlenir ve zaman içinde güncellenebilir. Bu nedenle güncel ölçütler için Bakanlığın resmî duyurularına bakılmalıdır.
Geçici koruma altındaki yabancılar gibi bazı gruplar Turkuaz Kart kapsamı dışında tutulmuştur. Kendi durumunuzun uygun olup olmadığından emin değilseniz başvuru öncesinde uzman görüşü almak yararlıdır.
Turkuaz Kart Başvuru Nasıl Yapılır?
Turkuaz kart nasıl alınır sorusu, başvuranın nerede bulunduğuna göre iki farklı yola ayrılır:
- Yurt içinden başvuru: Türkiye’de yasal olarak bulunan yabancılar başvurularını Bakanlığın çevrimiçi çalışma izni başvuru sistemi üzerinden yapar.
- Yurt dışından başvuru: Yabancının vatandaşı olduğu ya da yasal olarak bulunduğu ülkedeki Türkiye Cumhuriyeti büyükelçiliği veya başkonsolosluğu aracılığıyla yapılır.
Süreç genel hatlarıyla şu adımlardan oluşur:
- Uygunluğun değerlendirilmesi: Başvuran, hangi nitelik grubuna girdiğini ve bunu hangi belgelerle kanıtlayabileceğini belirler.
- Belgelerin hazırlanması: Pasaport, turkuaz kart başvuru formu, niteliği kanıtlayan diploma, deneyim belgeleri, yatırım ve ihracat kayıtları, yayınlar ya da ödüller gibi belgeler toplanır. Yabancı dildeki belgeler için tercüme ve onay şartları aranabilir.
- Başvurunun yapılması: Belgeler sisteme yüklenir ya da dış temsilciliğe teslim edilir.
- Değerlendirme: Bakanlık başvuruyu inceler; gerek gördüğünde ilgili kurumların görüşüne başvurabilir ve eksik belge isteyebilir.
- Sonuç: Başvurusu olumlu bulunan yabancıya Turkuaz Kart, yakınlarına ise yakınlık belgesi düzenlenir.
- Geçiş süresinin izlenmesi: Kart sahibi, geçiş dönemi boyunca Bakanlığın istediği bilgi ve belgeleri sunar. Bu dönemin sonunda kayıt kaldırılırsa kart süresiz hâle gelir; yükümlülükler yerine getirilmezse kart iptal edilebilir.
Turkuaz kart başvuru sürecinde en sık yapılan hata, niteliği kanıtlayan belgelerin eksik ya da güncel olmayan biçimde sunulmasıdır. Belgelerin hangi biçimde isteneceği, harç ve belge bedelleri ile değerlendirme süreleri dönemsel olarak değişebildiğinden resmî başvuru kılavuzunu dikkatle okumak gerekir. Resmî işlemlerde yalnızca devlet kurumlarının kendi internet sitelerini kullanmaya özen gösterin; bu konuda internette güvenli bilgi arama yazımız yol gösterebilir.
Not: Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Şartlar, belgeler ve süreler mevzuat değişiklikleriyle güncellenebilir. Başvurudan önce güncel mevzuatı ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının duyurularını inceleyin, gerekirse yabancılar hukuku alanında çalışan bir avukattan görüş alın.
Sık Sorulan Sorular
Turkuaz Kart ile çalışma izni arasındaki fark nedir?
Standart çalışma izni belirli bir işveren ve süre için verilir, süresi dolduğunda uzatılması gerekir. Turkuaz Kart ise nitelikli yabancılara verilen, geçiş döneminin ardından süresiz hâle gelen ve aile bireylerine de ikamet hakkı sağlayan özel bir statüdür.
Turkuaz Kart vatandaşlık hakkı verir mi?
Turkuaz Kart tek başına vatandaşlık anlamına gelmez. Vatandaşlık başvuruları ayrı bir mevzuata ve ayrı koşullara tabidir; güncel şartlar için ilgili resmî kurumlara başvurulmalıdır.
Turkuaz Kart iptal edilebilir mi?
Evet. Geçiş döneminde istenen bilgi ve belgelerin sunulmaması, başvuruda gerçeğe aykırı beyanda bulunulması ya da mevzuatta sayılan diğer hâllerde kart iptal edilebilir.
